Tiếp cận dược lâm sàng – cá nhân hóa – lấy người bệnh và người chăm sóc làm trung tâm
Các bệnh thần kinh và tâm thần mạn tính như Alzheimer, Parkinson (PD), rối loạn lo âu và bệnh thần kinh ngoại biên đang ngày càng gia tăng, đặc biệt ở nhóm người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính kéo dài. Trên thực tế, nhiều bệnh nhân dùng thuốc đúng nhưng chưa tối ưu, dẫn đến hiệu quả hạn chế, nhiều tác dụng phụ và gánh nặng lớn cho người chăm sóc.
Với kinh nghiệm nhiều năm trong quản lý danh mục thuốc thần kinh – đào tạo y khoa – tối ưu phác đồ điều trị, DS Nguyễn Diễm tập trung vào một chiến lược cốt lõi:
👉 Dùng đúng thuốc – đúng thời điểm – đúng người – theo dõi liên tục và cá nhân hóa lâu dài.
1. Tối ưu điều trị bệnh Alzheimer – không chỉ là thuốc trí nhớ
Alzheimer là bệnh thoái hóa thần kinh tiến triển, điều trị thuốc chỉ là một phần trong chiến lược chăm sóc toàn diện.
Nguyên tắc tối ưu điều trị thuốc Alzheimer
- Lựa chọn thuốc theo giai đoạn bệnh (nhẹ – trung bình – nặng)
- Đánh giá kỹ:
- Lợi ích cải thiện nhận thức
- Tác dụng phụ trên tim mạch, tiêu hóa, giấc ngủ
- Tránh phối hợp thuốc gây:
- An thần quá mức
- Tăng nguy cơ té ngã, lú lẫn
- Theo dõi sát tương tác thuốc ở người cao tuổi đa bệnh lý
👉 Tối ưu Alzheimer không chỉ giúp bệnh nhân, mà còn giảm kiệt sức cho người chăm sóc.
2. Tối ưu điều trị Parkinson (PD) – cân bằng hiệu quả và biến chứng vận động
Parkinson là bệnh thần kinh mạn tính cần điều trị suốt đời, với thách thức lớn là biến chứng do thuốc.
Chiến lược tối ưu thuốc Parkinson
- Cá thể hóa theo:
- Tuổi
- Mức độ vận động
- Hoạt động sinh hoạt hàng ngày
- Tối ưu liều:
- Tránh “quá liều” gây loạn động
- Tránh “thiếu liều” gây cứng đờ, run nặng
- Phân tích thời điểm dùng thuốc để giảm hiện tượng:
- “On – off”
- Mất tác dụng cuối liều
- Phối hợp điều trị:
- Phục hồi chức năng
- Dinh dưỡng
- Hỗ trợ tâm lý
👉 Điều trị PD hiệu quả giúp bệnh nhân duy trì khả năng vận động và độc lập lâu hơn.
3. Rối loạn lo âu – tối ưu thuốc để tránh lệ thuộc và tái phát
Rối loạn lo âu thường bị xem nhẹ hoặc lạm dụng thuốc an thần, dẫn đến lệ thuộc thuốc và tái phát nặng.
Nguyên tắc tối ưu điều trị rối loạn lo âu
- Phân biệt rõ:
- Lo âu cấp
- Lo âu mạn tính
- Lo âu kèm bệnh cơ thể (tim mạch, tiêu hóa, thần kinh)
- Hạn chế dùng thuốc an thần kéo dài
- Ưu tiên:
- Thuốc điều trị nền phù hợp
- Lộ trình giảm liều an toàn
- Kết hợp:
- Tư vấn tâm lý
- Điều chỉnh giấc ngủ, lối sống
👉 Điều trị lo âu hiệu quả là giúp người bệnh kiểm soát được cuộc sống, không lệ thuộc thuốc.
4. Tối ưu điều trị bệnh thần kinh ngoại biên – giảm đau nhưng không làm bệnh nhân “mệt hơn”
Bệnh thần kinh ngoại biên thường gặp ở người:
- Đái tháo đường
- Sau nhiễm virus
- Sau hóa trị
- Người cao tuổi
Chiến lược tối ưu thuốc thần kinh ngoại biên
- Xác định rõ:
- Đau thần kinh
- Dị cảm, tê bì
- Yếu cơ
- Tránh lạm dụng thuốc giảm đau thông thường không hiệu quả
- Tối ưu:
- Thuốc tác động đặc hiệu lên dẫn truyền thần kinh
- Điều chỉnh liều từ thấp → tăng dần
- Theo dõi tác dụng phụ:
- Buồn ngủ
- Chóng mặt
- Giảm tập trung
👉 Mục tiêu không chỉ là giảm đau, mà là giữ được chất lượng sống.
5. Vai trò của dược sĩ trong tối ưu điều trị bệnh thần kinh mạn tính
Trong các bệnh thần kinh, vai trò của dược sĩ không dừng ở “cấp phát thuốc”, mà bao gồm:
- Rà soát phác đồ đa thuốc
- Phát hiện tương tác và trùng lặp điều trị
- Tư vấn tuân thủ và theo dõi dài hạn
- Đồng hành cùng bác sĩ, bệnh nhân và người chăm sóc
👉 Đây là nền tảng cho các mô hình telepharmacy và chăm sóc kết hợp (hybrid care) trong thần kinh – tâm thần hiện nay.
Kết luận
Tối ưu điều trị Alzheimer, Parkinson, rối loạn lo âu và bệnh thần kinh ngoại biên đòi hỏi:
- Kiến thức dược lâm sàng vững
- Sự thấu hiểu bệnh nhân và người chăm sóc
- Cách tiếp cận cá nhân hóa – lâu dài – nhân văn
DS Nguyễn Diễm theo đuổi chiến lược điều trị hiệu quả nhưng an toàn, giúp người bệnh:
- Kiểm soát triệu chứng tốt hơn
- Hạn chế tác dụng phụ
- Duy trì phẩm giá và chất lượng sống trong bệnh mạn tính
